Kentsel Dönüşüm

Kentsel Dönüşüm: Türkiye’de Süreçler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Giriş

Kentsel dönüşüm, özellikle büyük şehirlerde artan nüfus, çarpık kentleşme, afet riski ve altyapı yetersizlikleri nedeniyle çağdaş şehircilik politikalarının merkezinde yer almaktadır. Türkiye’de ise 1999 Marmara Depremi sonrasında bu konu daha fazla önem kazanmış, 2012 yılında yürürlüğe giren 6306 sayılı “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun” ile hukuki çerçevesi belirlenmiştir.

Kentsel Dönüşümün Amaçları

Kentsel dönüşümün temel hedefleri şunlardır:

• Deprem başta olmak üzere afet risklerini azaltmak
• Sağlıksız ve güvensiz yapı stoğunu yenilemek
• Altyapıyı modernize etmek
• Sosyal ve ekonomik açıdan sürdürülebilir yaşam alanları oluşturmak

Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Süreci

Kentsel dönüşüm uygulamaları, genellikle iki ana başlık altında ele alınır:

1. Alan Bazlı Dönüşüm: Belirli bir bölgenin tümüyle yenilenmesini kapsar. Kamu eliyle yürütülür.
2. Bina Bazlı Dönüşüm: Bireysel binaların yıkılarak yeniden inşa edilmesini ifade eder. Çoğunlukla özel mülkiyet üzerinden gerçekleşir.

Bu süreçlerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yerel belediyeler, özel sektör ve vatandaşlar arasında iş birliği yapılması gerekmektedir.

Karşılaşılan Sorunlar

Kentsel dönüşüm projelerinde çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır:

• Hak sahipliği uyuşmazlıkları ve mülkiyet sorunları
• Yetersiz finansman kaynakları
• Sosyo-kültürel doku kaybı
• Vatandaş katılımının sınırlı olması
• Rant odaklı yaklaşımlar
• Yatay yerine dikey büyümenin teşvik edilmesi

Çözüm Önerileri

Bu sorunlara karşı önerilebilecek bazı çözüm yolları şunlardır:

• Dönüşüm süreçlerinde şeffaflık ve katılımcılık esas alınmalı
• Yerel halkın kültürel ve sosyal yapısına uygun projeler geliştirilmeli
• Finansman desteği, devlet garantili modellerle genişletilmeli
• Dikey yapılaşma yerine yatay, insan odaklı kentsel tasarımlar teşvik edilmeli
• Hukuki süreçler sadeleştirilerek dönüşüm süreleri kısaltılmalı

Sonuç

Kentsel dönüşüm, sadece fiziksel mekânların değil, sosyal yapının da dönüştüğü çok katmanlı bir süreçtir. Bu dönüşümün başarılı olabilmesi için sadece yapıların değil, şehircilik anlayışının da dönüşmesi gerekmektedir. İnsan odaklı, doğayla uyumlu ve sürdürülebilir bir kentsel dönüşüm vizyonu, Türkiye’nin geleceği açısından büyük önem taşımaktadır.